خوزستان شناسی (۱)

 پارسوماش و انشان (مسجدسلیمان و ایذه)

خاندان هخامنش، در سالهای پیرامون 700 پیش از زایش مسیح، نخستین بار در سرزمین کوچکی به نام پارسوماش، در دامنه های کوههای بختیاری در دوسوی رود کارون،در بخش خاوران شوشتر که مسجدسلیمان و ایذه ی امروزی را هم در بر داشت، فرمانروایی کوچکی بنیان نهادند. (بنگرید به: ایران، از آغاز تا اسلام : 124). برخی از پژوهندگان تاریخ وباستان پژوهان ِایرانشناس، گمان می زنند که انزان یا  انشان همان پارسوماش و پارسواش ــ که پارسوا یا پارسوما نیز آمده است ـــ  می باشد که نخستین به زبان ایلامی و دومین به زبان پارسی هخامنشی (پارسی باستان)، هر دو بر یک سرزمین نهاده شده بودند. .(بنگرید به: تاریخ باستانی ایران: 117-110). این گمان از آنجا برآمده که شاهان انشان، نخست زیر فرمان ایلامی ها بود و پس از آنکه مادها با شکست فرمانروایی ایلام، شاهنشاهی بزرگ مادی را بنیان نهادند، به مادها پیوستند. هخامنش و فرزندش، چیش پیش ، خود را با بازخوانی به نام آن سرزمین، شاه شهر انشان میگفتند. برخی پژوهندگان انشان و پارسوماش را نام دو بخشی از سرزمین زیر فرمان چیش پیش، پسر هخامنش می دانند که وی هنگام مرگش به دو فرزندش واگذارد .بخشی را که به اریارمنه واگذارد، انشان بود و وی همچنان فرنام شاه انشان را داشت و پارسوماش بهره ی کورش یکم شد که خود را  شاه بزرگ پارسوماش نامید. . (ایران، از آغاز تا اسلام: 126- 125) پسر وی،  کمبوجیه ی یکم، پسر کورش یکم با دختر پادشاه ماد، به نام ماندانا، پیوند زناشویی بست که کورش بزرگ هخامنشی، سرشناس ترین، نامآورترین و ، خوشنامترین ِ شهریاران همه ی زمانه های ایران از آن دو زاده شد. در 530 سال پیش از زایش مسیح کورش بزرگ هخامنش با شکست پدر بزرگ مادری ِ خویش و پادشاه ماد، استیاگس، پارسها و مادها با هم یگانه نمود و جهانشاهی بزرگ هخامنشیان رابنیان گذاشت. (بنگرید به: ایران، از آغاز تا اسلام: 133-132)در مسجد سلیمان امروزی جای هست به نام سرمسجد می شود که گفته می شود زادگاه کورش بزرگ در همان پیرامون بوده است البته در آنجا بازمانده های یک آتشکده یا نیایشگاه باستانی دیده می شود و هیچ پیوندی با مسجد و اسلام ندارد. در نخستین فرصت تصویری از این آتشکده یا نیایشگاه خواهم آورد و در باره ی آن پژوهشی ژرفتر خواهم نمود. امیدوارم. 

پدرود باشید تا دیگر گاهی که خواهم آمد

                                      و این جستار دنباله دارد.....

 بُن مایه ها:

  ایران، از آغاز تا اسلام: ر.گیرشمن،  دکتر محمد معین، شرکت انتشارات علمی فرهنگی ، تهران: ۱۳۸۰

 ةاریخ باستانی ایران: ریچار نلسون فرای، مسعود رجب نیا،شرکت انتشارات علمی فرهنگی، تهران: ۱۳۷۷